در این بخش از سری مقالات تخصصی نظارت بر سازههای بتنی با سیستم قاب خمشی متوسط، به یکی از حساسترین و پرچالشترین مراحل اجرایی یعنی سقف تیرچهبلوک میپردازیم. نظارت دقیق بر اجرای سقف، نقشی مستقیم در یکپارچگی سازه، جلوگیری از نشستهای موضعی و عملکرد مناسب مجموعه در برابر بارهای قائم و زلزله دارد. در ادامه، مهمترین نکات کنترلی برای مهندسان ناظر به صورت ساختاریافته و دستهبندیشده ارائه میشود.
۱. کنترلهای اساسی مربوط به تیرچهها
تیرچهها به عنوان عضو اصلی کششی و باربر سقف، نیازمند دقت نظر ویژهای هستند:
-
تأمین از مراکز معتبر: تیرچهها حتماً باید از مراکز تولیدی دارای پروانه استاندارد تهیه شوند، اما صرف وجود استاندارد، نافی انجام سایر کنترلها توسط ناظر نیست.
-
بررسی ابعاد و آرماتورها: ابعاد هندسی (عرض پاشنه، ارتفاع تیرچه)، تعداد، سایز و رده آرماتورهای طولی بالا و پایین، و همچنین آرماتورهای قطری (میلگردهای مهارکننده) باید تکمیل و با نقشههای مصوب مطابقت داده شوند. سطح ظاهری میلگردها از نظر آجدار بودن یا نبودن کنترل گردد.
-
تطابق رده میلگرد: دقت شود که میلگردهای کارشده در تیرچه حتماً از رده تعیینشده در نقشه (مثلاً S400) باشند. چنانچه رده میلگرد S340 باشد، شکل ظاهری آجها متفاوت است که قابل تشخیص میباشد. در صورت مغایرت، باید تذکر داده شود.
-
جهتیابی و آرماتورهای ممان منفی: قبل از بتنریزی، جهت قرارگیری تیرچهها، تعداد و نحوه اجرای آرماتورهای حرارتی، آرماتورهای ممان منفی روی تکیهگاهها و آرماتورهای اودکا (آرماتورهای بالایی) به دقت کنترل گردد.
-
کنترل کلافهای عرضی (Tie Beam): تعداد، ابعاد و آرماتورهای کلافهای عرضی سقف بررسی شود. عرض کلاف عرضی نباید از عرض تیرچه کمتر باشد. در تیرچههای دوبل، این عرض بر اساس مجموع عرض دو تیرچه محاسبه میگردد.
-
عرض پاشنه تیرچه (در بلوک یونولیتی): در صورتی که از بلوک یونولیتی استفاده میشود، عرض پاشنه تیرچه نباید کمتر از ۱۴ سانتیمتر باشد.
-
تیرچههای کناری: فاصله کافی بین تیرچه کناری و تیر عرضی (مثلاً با قطعات یونولیت) باید ایجاد شود تا بتن تیرچه با بتن تیر کاملاً مجزا و یکپارچه نشود. همچنین میلگردهای پایینی تیرچه باید به طول کافی در داخل تیر ادامه یابند و حداقل یکی از آنها در انتها دارای قلاب استاندارد باشد. نکته بسیار مهم: بتن پاشنه تیرچه نباید به داخل تیر راه پیدا کند و در لبه تیر (یا نهایتاً لبه خاموت) قطع شود.
۲. کنترل بلوکهای سقف
بلوکها علاوه بر سبکسازی، نقش قالب دائمی را ایفا میکنند و کنترل آنها از اهمیت بالایی برخوردار است:
-
استاندارد بلوکها: بلوکها باید از مراکز تولیدی دارای استاندارد معتبر تهیه گردند.
-
تکیهگاه بلوک بر روی پاشنه: بلوکها باید دارای نشیمن مناسب بر روی پاشنه تیرچه باشند. در بلوکهای یونولیتی، عرض نشیمن روی بلوک نباید کمتر از ۲۷ میلیمتر باشد (با رواداری ۲ میلیمتر).
-
حفظ جان تیرچه: نحوه چیدمان بلوکها باید بهگونهای باشد که عرض جان تیرچه از مقدار مندرج در نقشهها کمتر نشده و فضای کافی برای اجرای بتن در داخل جان تیرچه وجود داشته باشد.
-
پوشش بتن در مجاورت تیرها: در نزدیکی تیرها، باید دقت شود که پوشش بتن در راستای جانبی تیرچه، کمتر از حد مجاز مشخصشده در نقشهها نگردد.
۳. پیشبینی ملحقات زیر سقف (سقف کاذب و رابیتس)
-
میلگردهای آویز: برای اجرای سقف کاذب، رابیتس یا دیگر ملحقات، باید میلگردهای آویز در فواصل مناسب قبل از بتنریزی پیشبینی شوند، مگر اینکه روش جایگزین قابل قبولی برای اتصال پس از بتنریزی (بدون آسیب به پاشنه تیرچه) تعریف شده باشد.
-
ایمنی در برابر آتش: اتصال مستقیم پوشش زیرین سقف به بلوک یونولیتی به هیچ عنوان قابل قبول نیست و استفاده از سقف کاذب یا رابیتس جهت رعایت ضوابط ایمنی آتش، الزامی است.
۴. کنترل ویژه تیرهای سقف (تیرهای اصلی و فرعی)
-
مطابقت کامل: ابعاد هندسی تیرها، سایز، تعداد آرماتورهای طولی اصلی و تقویتی، و همچنین سایز و فواصل آرماتورهای عرضی (خاموتها) باید با نقشههای مصوب مطابقت داده شوند.
-
آرماتور کمرکش (گونه): در تیرهایی با ارتفاع بیشتر از ۴۰ سانتیمتر، در صورت نیاز بر اساس نقشه، وجود آرماتورهای کمرکش (آرماتورهای میانی جانبی) کنترل گردد.
-
چیدمان آرماتورهای طولی و فاصله آزاد: فاصله آزاد بین آرماتورها باید بهگونهای باشد که بتن به راحتی درون قالب جریان یابد.
-
نکته طلایی در مورد گروههای آرماتور (۳ و ۴ تایی): در صورتی که آرماتورها به صورت گروههای ۳ یا ۴ تایی در چشمه اتصال مهار میشوند:
-
استفاده از این گروهها باعث افزایش طول مهاری مورد نیاز میشود که حتماً باید در طراحی و نقشهها لحاظ شده باشد.
-
بیشتر از دو آرماتور نباید در یک صفحه افقی قرار گیرند؛ لذا گروههای سهتایی باید به صورت مثلثی و گروههای چهارتایی به صورت مربعی چیدمان شوند.
-
پوشش بتن در بالا، پایین و راستای جانبی باید تأمین شده و از طرفی آنقدر زیاد نباشد که باعث کاهش ارتفاع مؤثر و در نتیجه افت ظرفیت خمشی تیر گردد.
-
-
آرماتورهای عرضی و سنجاقی: علاوه بر کنترل قطر و فواصل خاموتها، در صورت نیاز بر اساس نقشه، وجود آرماتورهای سنجاقی در تیرها نیز بررسی شود.
-
هممحوری تیر و ستون: آکس تیر باید با آکس ستون منطبق باشد و تیرها خارج از محور (دزاکسه) اجرا نشوند، مگر در مواردی که در نقشه صراحتاً خروج از محور (مانند تیرهای پیرامونی، کنار آسانسور و راهپله) مجاز اعلام شده باشد.
۵. کنترل نواحی بحرانی و بازشوها
-
بازشوهای خاص (نورگیر، آسانسور، رمپ و راهپله): اجرای تیرها در این نواحی باید بهگونهای باشد که تداخلی با عناصر مجاور ایجاد نکرده و ابعاد داکتها (مانند آسانسور) از مقدار مندرج در نقشهها کوچکتر نشود.
-
مهار آرماتورهای طولی تیر در دهانه انتهایی: آرماتورهای طولی (اعم از اصلی و تقویتی) در دهانه انتهایی باید تا انتهای هسته ستون ادامه یافته و با قلاب استاندارد و طول بعد از خم مناسب (طبق جزئیات نقشه) در آن ناحیه مهار گردند.
-
چشمه اتصال (گره تیر به ستون): این ناحیه از حساسترین بخشهای سازه است. خاموتهای چشمه اتصال از نظر قطر، تعداد، فواصل و همچنین قلابهای انتهایی میلگردهای عرضی باید دقیقاً با نقشه مطابقت داده شوند.
۶. کنترل قالببندی و درز انقطاع
-
ابعاد قالب و پوشش بتن: ابعاد قالب باید بهگونهای باشد که ابعاد نهایی تیرها و پوشش بتن در راستای جانبی و زیرین بهخوبی تأمین گردد.
-
روغنکاری قالب: سطح جانبی قالبها باید به نحو مناسبی روغنکاری شود تا امکان جداسازی قالب پس از بتنریزی به راحتی میسر باشد.
-
تضمین درز انقطاع: قالببندی باید بهگونهای انجام شود که درز انقطاع مورد نیاز با ساختمان مجاور تأمین گردد. در صورت عدم استفاده از قالب در این نواحی (به دلایل اجرایی)، باید با قراردادن یونولیت در لبههای سقف، از نفوذ بتن به داخل درز انقطاع جلوگیری و فاصله مورد نظر تضمین شود.
۷. کنترل پایههای اطمینان (شمعبندی)
پایههای اطمینان زیر سقف (زیر تیرچهها و تیرها) از نظر تعداد و فواصل باید مناسب بوده و از عناصری با مقطع و پایداری کافی استفاده شود. اتصالات بالا و پایین این پایهها باید بهگونهای باشد که هیچ گونه ناپایداری در حین و پس از بتنریزی رخ ندهد.
۸. پیشبینی بتنریزی مرحلهای و آرماتورهای انتظار
-
آرماتور انتظار برای راهپله و رمپ: در قسمتهایی از سقف که بتنریزی آنها به مرحله بعد موکول میشود (مانند راهپله یا رمپ)، باید آرماتور انتظار به موقع پیشبینی شده باشد.
-
نقاط قطع بتن (درز سرد): اگر بتنریزی سقف در یک مرحله میسر نباشد، نقاط قطع باید دقیقاً در محلهای مشخصشده در نقشه تعیین گردند و تمهیدات لازم برای جلوگیری از نفوذ بتن به بخش مجاور اندیشیده شود. همچنین آرماتور انتظار جهت اتصال بخش جدید به قدیم در این نقاط الزامی است.
۹. پیشبینی اتصالات نما و وادارها (کرسیچینی)
قبل از بتنریزی، در محلهای مشخصشده در نقشه، ورقهای اتصال (صفحههای فلزی یا نبشیهای مهار شده) برای اجرای عناصر نما و وادارهای داخلی باید پیشبینی گردند، مگر اینکه روش جایگزین قابل قبولی برای نصب این اتصالات پس از بتنریزی تعریف شده باشد.
جمعبندی
نظارت بر سقف تیرچهبلوک نیازمند دقت زنجیرهوار از زمان تهیه مصالح تا لحظه بتنریزی است. کنترل دقیق تیرچهها، بلوکها، جزئیات آرماتوربندی تیرها (بهویژه گروههای آرماتور و چشمههای اتصال)، و همچنین رعایت درز انقطاع و پایههای اطمینان، از مواردی است که نباید به هیچ وجه از آنها غافل شد. رعایت این نکات، ایمنی، دوام و عملکرد مطلوب سازه را در طول بهرهبرداری تضمین خواهد کرد.
